Op vrijdag 2 december 2011 stelde de NRC Next de vraag: Mag je neger zeggen? Tuurlijkmag je dat zeggen, is het antwoord. De vraag die de NRC Next eigenlijk had moeten stellen is: mag je iemand vertellen dat hij/zij sociopatisch handelt wanneer hij/zij iemand anders een neger noemt? Gezien de gebeurtenissen van de afgelopen maand zou je haast denkend dat het antwoord hierop een resoluut ‘Nee!’ is. Men vraagt hardop of Anouk door haar eigen ‘zwarte pieten’ zich heeft uitgelaten over Zwarte Piet, Kno’Ledge Cesare en ik worden als Surinamer aangeduid omdat het NCRV en KRO televisieprogramma Debat Op 2 het verschil tussen Surinamers, Antillianen en Ghanezen niet erkent en op twitter werd #debatop2 en #intochtsinterklaas trending topic, door mensen die racistische en xenofobische uitlatingen deden. Het presenteren van een rationeel en feitelijk weerwoord op zwarte piet wordt niet op prijs gesteld en zelfs door de burgmeester van Dordrecht verboden.
Tijdens het Grote Media Debat op 15 november jongstleden vroeg ik aan Rob Wijnberg, hoofdredacteur van NRC Next, of de publieke opinie invloed had gehad op het niet reageren van politici op de beroving van mijn vrijheid van meningsuiting op 12 november in Dordrecht. Een incident waar hij overigens niet van op de hoogte bleek te zijn. Hij vertelde hoe het zou kunnen komen dat het publiek van websites als de AD.nl, NuJIJ.nl en Geenstijl.nl politici had afgeschrikt om hun taak te doen. Wijnberg gaf aan dat het eerste wat naar buiten gebracht wordt en de manier waarop daarop gereageerd wordt de daaropvolgende reacties zou kunnen beïnvloeden en kleuren. Framing heet dat in vakjargon. Nu is duidelijk dat ook journalisten door het publiek zijn afgeschrikt om hun taak te doen en hun berichtgeving laten kleuren door de blinde woede van veel mensen. Het ‘Mag je neger zeggen?’ stuk op pagina 3, waar ‘een kwestie in het nieuws [...] in een bredere context geplaatst’ wordt, van 2 december is hier een duidelijk bewijs van.
Het stuk begint met een uitleg van het woord neger. De uitleg, beduidend kleiner dan de daarop volgende deelrubrieken, bevat een aantal cruciale onjuiste feiten. De verantwoordelijkheid voor ons handelen wordt, net als in de NTR serie De Slavernij, eerst bij een andere partij neergelegd. Omdat de Spanjaarden en Portugezen het deden konden wij niet achterblijven en moesten wij als land ook mensen verhandelen als koopwaar en vee. In de tekst wordt dit feit als normaal gebracht, maar dit was helemaal niet normaal in die tijd en werd vanuit economische belangen normaal gemaakt door middel van theologie, wetenschap en culturele uitingen. De etymoloog Nicoline van der Sijs weet niet, of vergeet, dat de term negro om andere mensen te categoriseren oorspronkelijk niet van de Spaanse en Portugese mogendheden komt.
Linneaus gebruikte als eerste de term nigre toen hij mensen, net zoals hij dat met planten had gedaan, probeerden te classificeren naar ras. Wat hierbij belangrijk is om op te merken is dat het niet gaat om een zelfdefinitie, maar om een definitie van buitenaf: Europeanen die de rest van de wereld proberen te rangschikken naar blijk van hun kennis over die gebieden en volkeren. Linneaus heeft in zijn hele leven nooit een stap gezet in Afrika of de andere gebieden waar hij wetenschap over bedreef, met uitzondering van Europa dan. Zijn wetenschappelijke classificatie is vervolgens gebruikt om een hiërarchische opstelling van wezens op de wereld te maken met de mannelijke witte Europeaan als uitgangs punt, en bovenaan. Het artikel komt vervolgens met een uitleg van waarom het woord neger negatief werd. De aanname is dat een Afrikaan aanduiden als neger om die te verhandelen positief was. De redactie van de NRC Next stelt hiermee dat het positief is om gedehumaniseerd te worden en te dehumaniseren. Van der Sijs en de redactie gaan voorbij aan het feit dat het behoorlijk sociopatisch is om mensen nu nog voor koopwaar aan te zien.
Net als de redactie van Debat Op 2, die het geen probleem vonden dat zij geen onderscheid konden maken tussen Surinamers, Antillianen en Ghanezen. Ze lijken toch allemaal hetzelfde, negers. Wat dit inhoudt is dat de individualiteit van leden van deze groepen wordt ontkent. Het moment dat iemand alleen neergezet wordt als een vertegenwoordiger van een groep, Nederlanders wiens huidskleur duiden op Afrikaanse wortels, wordt die niet gewaardeerd als een individu dat eigen keuzes maakt, meningen heeft en vanuit zichzelf daden verricht. Hierdoor is deze persoon dus niet gelijkwaardig aan elk ander persoon in het voormalig Westen wiens daden, woorden en meningen niet meteen terugslaan naar de groep waar die onderdeel van is. Een persoon niet als gelijkwaardig zien op basis van huidskleur, etniciteit of ras is racisme. Mag ik dit zeggen? Tijdens Debat Op 2 werd mijn opmerking over de foutieve verkondiging weggewuifd door de Ghislaine Plag omdat ze het hadden aangepast naar twee Antillianen. Kno’ledge Cesare noemt zichzelf een Nederlander en de Nederlandse Antillen bestaan niet meer. Wie waren de Antillianen waar ze het over hadden dan? Op woensdag 7 december zei mevrouw Plag tijdens een radio interview ook nog dat ze de discussie omtrent Zwarte Piet zelf nogal flauwekul vindt.
Verder in het NRC Next stuk wordt terloops vermeld dat Sinterklaas voor het ontstaan van de huidige Zwarte Piet de duivel als compagnon had. Waar er aan voorbij wordt gegaan is dat deze duivel de representatie is van Barbarijse zeerovers en dat deze mensen toentertijd als niet mensen werden gezien en als de duivel werden neergezet. Gebaseerd op hun huidskleur waren ze wat anders dan een mens, wat eigenlijk dus Europeaan betekende toen. Deze geschiedenis maakt de figuur niet minder racistisch, juist meer. Dit is letterlijk een ander demoniseren. In dezelfde periode waren Europeanen met dezelfde praktijken bezig als deze Barbarijse Zeerovers, maar zij zijn vereeuwigd als helden in onze Westerse schoolboeken. Mag ik ze ook piraten en zeerovers noemen? Mag ik de feiten erop nahouden wat er allemaal in naam van ons toen over de hele wereld andere mensen is aangedaan? Of moet ik alleen maar glimlachen en ‘goed zo’ zeggen wanneer we het over Michiel de Ruijter hebben?
De NRC Next redactie geeft aan dat Nederland niet al te vertrouwd was met Afrikanen. Dat is feitelijk onjuist. Vanaf het moment dat Nederland schepen produceerde om Afrikaanse kusten te bereiken en handel bedreef in Afrika was Nederland vertrouwd met Afrikanen. Vanaf het moment dat schepen de verschillende havens verlieten is Nederland een intercultureel land geworden. Dat is niet iets van de afgelopen 40 jaar. Zeelieden en reizigers ontwikkelden beelden en verhalen die gebaseerd waren op een superioriteitsgevoel en de werkelijke relatie vertekende. Daarnaast was Nederland ook al eerder bekend met Antillianen en Surinamers. Die kwamen voor 1980 en 1975 vooral naar Nederland om te studeren aan de hogescholen en universiteiten. Het brabbeltaaltje dat gesproken werd door de zwarte piet was niet onderdeel van de identiteit van deze groep uit de kolonies, maar onderdeel van een gefingeerd beeld van Antillianen en Surinamers. Ook hier faalt de redactie in het overbrengen van feiten en vervalt het in ideologisch propaganda van de goede slavenmeester en koloniale mogendheid.
Vervolgens worden Hip Hop artiesten de schuld in de schoenen geschoven van het beeld van Zwarte Piet. Eerst worden een enkele van hen genoemd die voor een open en volwassen debat over Zwarte Piet zijn en vervolgens wordt er een geciteerd. De redactie meent dat het nummer ‘Zwarte Piet’ van de Eindhovenaar met Curaçaose wortels, Fresku, alleen betrekking heeft op de beeldvorming op Surinamers in Nederland. Dat Fresku zelf met een zachte g zijn nummer heeft gemaakt doet er niet toe omdat iedereen met wat meer melanine per definitie een Surinamer is. Om Nederlander te zijn moet je dus wit zijn. En dat Zwarte Piet bestaat is dus alleen iets dat de beeldvorming over Surinamers aantast en niet die van een heel land. Hier dus ook blijk dat men niet doorheeft dat het hier om de beeldvorming van Nederland gaat. Dat er naast Hip Hop artiesten, zogenaamd het enige waar mensen met wat meer melanine in uitblinken, ook politici, wetenschappers, columnisten, filmmakers, kunstenaars en zakenmensen al jaren een op feiten gebaseerd begrip van Zwarte Piet naar voren schuiven wordt niet opgemerkt. Dat al de geinterviewden in het stuk die een ander begrip van het woord neger of de figuur Zwarte Piet presenteren wat meer melanine hebben is dus ook het resultaat van framing. Dit is volgens de redactie van de NRC Next een zwart/wit issue. Dat is feitelijk onjuist zoals op de website zwartepietisracisme.tumblr.com getoond wordt.
Dit land struikelt over haar zelfdefinitie door een woord en een figuur die in gebruik werden genomen en bedacht zijn ten tijde van de transatlantische slavenhandel en slavernij. De afgelopen jaren hebben wij onszelf opnieuw een definitie aangemeten van het land waar de vrijheid van meningsuiting boven xenofobische en racistische uitspraken staat. Maar is dat wel zo? Geldt die vrijheid van meningsuiting wel wanneer men niet weet hoe snel men moeten zeggen dat je niet over negers of zwarte piet mag beginnen? Of wanneer men blijft zeggen dat ik, door het uitspreken van de feiten, er niet bij hoor. Je zou verwachten dat je als burger altijd zou willen weten waarom je een bepaalde nationale traditie in leven houdt. Mensen mogen wat ze ook willen tegen of over mij zeggen door de vrijheid van meningsuiting. Door datzelfde recht mag ik aangeven dat je sociopatisch handelt wanneer je een ander als neger categoriseert. Door datzelfde recht mag ik zeggen dat gebaseerd op de feiten zwarte piet racisme is. Als je een probleem met mijn vrijheid van meningsuiting hebt kan je zelf maar beter verhuizen.
Bovenstaand stuk is geschreven door Quinsy Gario in reactie op een stuk in NRC Next van 2 december: “Mag je neger zeggen?”
